NPK là gì? Cách đọc chỉ số phân bón và nhận biết cây thiếu đạm, lân, kali
Đội ngũ Cobala Garden · Cập nhật
Dãy số 20-20-15 trên bao phân nghĩa là gì, vì sao lân và kali ghi dạng oxit, vai trò và dấu hiệu thiếu đạm – lân – kali, trung vi lượng và cách chọn NPK cho cây cảnh, cây hoa.
Mua phân bón, bạn sẽ thấy dãy số như 20-20-15, 16-16-8 hay 30-10-10. Đó là tỉ lệ N – P – K: ba chất dinh dưỡng đa lượng cây cần nhiều nhất. Hiểu đúng dãy số này giúp bạn chọn phân phù hợp và nhận ra cây đang thiếu gì.

Đất trồng đổ trên bàn với xẻng nhỏ: đất tơi xốp, nhiều mùn là nền tốt để bón phân.Ảnh: tác giả trên Unsplash · Giấy phép Unsplash

Phân NPK dạng hạt — dãy số trên bao cho biết tỉ lệ đạm, lân, kali.Ảnh: Pexels · Giấy phép Pexels
Đọc dãy số NPK

- Ba số theo thứ tự Đạm (N) – Lân (P₂O₅) – Kali (K₂O), tính theo % khối lượng. Ví dụ bao phân 20-20-15 nặng 1 kg có 200 g N, 200 g P₂O₅, 150 g K₂O.
- Lưu ý lân và kali ghi theo dạng oxit (P₂O₅, K₂O), không phải P, K nguyên chất.
- Ba số bằng nhau (như 20-20-20) gọi là phân cân đối.
- Đạm cao (30-10-10): thúc lá, cây con. Lân cao (10-30-20): kích rễ, ra hoa. Kali cao (12-12-17, 15-5-20): nuôi hoa quả, cứng cây.
Vai trò và dấu hiệu thiếu



| Chất | Vai trò chính | Dấu hiệu thiếu |
|---|---|---|
| Đạm (N) | Thành phần diệp lục, protein — giúp lá xanh, cây lớn | Lá già vàng đều trước, cây còi, lá nhỏ |
| Lân (P) | Năng lượng tế bào, phát triển rễ, ra hoa, kết hạt | Lá xanh sẫm hoặc ánh tím đỏ (nhất là lá già), cây chậm lớn, ít hoa |
| Kali (K) | Điều tiết nước, đóng mở khí khổng, chất lượng quả, sức chống chịu | Mép lá già vàng rồi cháy nâu, quả nhỏ, cây yếu |
Đạm, lân, kali và magie di động trong cây — khi thiếu, cây "rút" từ lá già sang lá non, nên triệu chứng hiện ở lá già trước. Ngược lại, thiếu sắt, canxi, lưu huỳnh thường thấy ở lá non.
Trung lượng và vi lượng

- Trung lượng: canxi (Ca), magie (Mg), lưu huỳnh (S).
- Vi lượng: sắt (Fe), mangan (Mn), kẽm (Zn), đồng (Cu), bo (B), molypden (Mo)…
- Thiếu sắt điển hình: lá non vàng nhưng gân còn xanh. Xem vàng lá gân xanh và thiếu dinh dưỡng trong Bách khoa.
Chọn và dùng NPK cho cây cảnh

Cây con trong lòng bàn tay có đất: cây non cần phân loãng và ít.Ảnh: feey · Giấy phép Unsplash
- Cây lá trong nhà: phân cân đối hoặc hơi nhiều đạm, pha loãng một nửa liều khuyến cáo, 2–4 tuần/lần mùa cây ra lá.
- Cây hoa, cây ăn quả: giai đoạn ra nụ, nuôi quả chuyển sang phân nhiều kali.
- Không chắc cây cần gì: phân tan chậm hoặc phân hữu cơ ủ hoai — khó bị quá liều.
- Không bón khi đất khô hẳn (tưới ẩm trước), cây vừa thay chậu, cây đang bệnh.
- Dư phân gây cháy rễ, cháy mép lá — giống hệt triệu chứng thiếu kali; khi nghi ngờ, xả rửa đất bằng nhiều nước.
- Muốn biết chính xác, dùng bộ kit thử pH, NPK đất.
Xem thêm bài các loại phân bón và cách bón đúng, Phân bón và thừa phân trong Bách khoa.
Chọn tỷ lệ NPK theo loại cây
| Nhóm cây | Gợi ý tỷ lệ | Lưu ý |
|---|---|---|
| Cây lá trong nhà | Cân đối (vd 20-20-20) hoặc hơi nhiều đạm | Pha loãng, bón thưa |
| Cây ra hoa | Ít đạm hơn, nhiều lân và kali | Bón trước và trong mùa nụ |
| Sen đá, xương rồng | Ít đạm, cân đối nhẹ | Rất ít phân, cây không cần nhiều |
| Rau ăn lá | Nhiều đạm vừa phải | Dừng bón trước thu hoạch theo hướng dẫn |

Bón và xới đất quanh cây bằng găng tay làm vườn.Ảnh: tác giả trên Unsplash · Giấy phép Unsplash
Nếu bón quá tay: xả rửa muối trong đất

- Dừng bón phân ngay.
- Đặt chậu ở nơi thoát nước, tưới thật nhiều nước sạch cho nước chảy xuống đáy chậu.
- Lặp lại vài lần cách nhau, rồi để đất ráo.
- Cắt bỏ lá cháy nặng; chỉ bón lại khi cây hồi phục.
Luôn đọc hướng dẫn trên bao bì; liều lượng khác nhau theo sản phẩm và loại cây.
Phụ kiện và vật tư liên quan
từ 32.830₫ · 2 nơi bán
từ 30.160₫ · 2 nơi bán
từ 29.900₫ · 2 nơi bán
Đọc thêm: Chọn phân bón cho cây trong nhà.
Câu hỏi thường gặp
Phân hữu cơ có chỉ số NPK không?
Có, nhưng thường thấp hơn phân hoá học và nhả chậm; vì vậy ít gây cháy rễ nhưng cần thời gian để cây hấp thụ.
Bao lâu bón phân một lần?
Tuỳ loại phân và cây: phân tan chậm bón vài tuần đến vài tháng một lần; phân hoà nước pha loãng thường 2–4 tuần một lần trong mùa cây sinh trưởng.
Gợi ý chủ đề từ bài viết của Daniel Iseli trên Plantophiles (15/09/2023); nội dung viết lại, kiểm tra và bổ sung bởi Cobala.


