OmVed Gardens: ngôi làng vườn rau giữa lòng London hồi sinh từ bãi đất bê tông
Đội ngũ Cobala Garden · Cập nhật
Ẩn cuối một con hẻm ở Highgate, OmVed Gardens biến khu đất từng đổ bê tông thành vườn rau trong vòng thép Corten, vườn trên mái, căn bếp không bỏ phí thứ gì và mạng lưới giữ hạt giống.
Nép mình cuối một con hẻm nhỏ ở Highgate, Bắc London, có một khu vườn trông như ngôi làng cổ tích giữa khoảng rừng thưa: những căn nhà gỗ lợp ván, mái dốc cao thấp khác nhau, lối đi uốn lượn quanh sườn đồi và tầm nhìn bao quát mái nhà London. Đó là OmVed Gardens — nơi khu đất từng bị bê tông hoá được biến thành vườn rau, bếp sáng tạo và lớp học về thực phẩm bền vững.

Những "túp lều" gỗ lợp ván và lối đi uốn lượn trên sườn đồi Highgate.Ảnh: OmVed Gardens (qua Gardenista).
Một mảnh đất nhiều kiếp
Khu đất này đã đổi vai nhiều lần: từng là vườn trồng hoa cung cấp cho nghĩa trang Highgate ngay dưới chân đồi; từng là bãi chăn tạm cho đàn gia súc trên đường đến chợ Smithfield; rồi thành một trung tâm cây cảnh với nền đổ bê tông và không ít hoá chất. Highgate Garden Centre đóng cửa năm 2013 và khu đất bỏ trống nhiều năm.
Địa hình dốc, khó xây nhà ở lại hoá may: giới đầu tư bỏ qua, nhờ vậy hàng cây cổ thụ quanh rìa khu đất được giữ nguyên. Những người sáng lập OmVed — từng làm việc trong lĩnh vực y tế công cộng toàn cầu cùng Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) — muốn có một nơi dạy về thực phẩm và giảm lãng phí đồ ăn. Họ mời kiến trúc sư cảnh quan Paul Gazerwitz (sinh ra ở Brooklyn, New York) cùng thiết kế; khu vườn chính thức bắt đầu từ năm 2017.
Lối đi bắt đầu từ một nét vẽ nguệch ngoạc
Con đường chính trong vườn được phát triển từ một đường cong ngoằn ngoèo mà Paul Gazerwitz vẽ trên giấy ở lần đầu tới thăm khu đất. Thay vì san phẳng, thiết kế bám theo địa hình dốc tự nhiên, chia khu vườn thành nhiều không gian: chỗ đông vui cho sự kiện, chỗ yên tĩnh để ngồi một mình.

Lối đi chính uốn theo sườn dốc; góc trái là vườn rau với các vòng thép trồng cây.Ảnh: Corinne Amos / OmVed Gardens (qua Gardenista).
Dưới tán cây cổ thụ, tầng cây bụi và cây bản địa được trồng bổ sung dần. Cây anh đào xuất hiện theo hai cách: cây hoang mọc quanh rìa vườn, và cây anh đào ăn quả được uốn áp tường (espalier) cạnh vườn rau. Khu bãi đỗ xe cũ ở chân đồi được thay bằng hai cái ao lấy nước mưa và nước từ các mạch suối ngầm tự nhiên của vùng — Highgate từng nổi tiếng có nước suối đóng chai bán ở hiệu thuốc trên phố.
Vườn rau trong những vòng thép
Vườn rau là một loạt vòng thép Corten (thép phong hoá, có lớp gỉ nâu bảo vệ) cắm xuống sườn dốc ở độ sâu khác nhau, nhưng mặt trên đều cao bằng nhau so với mặt đất — nhìn qua gần như không nhận ra sự khéo léo này. Dạng vòng tròn còn tiện làm khung cho các giàn liễu đan để cây leo.

Các luống rau tròn bằng thép Corten giữa lối sỏi.Ảnh: Will Hearle / OmVed Gardens (qua Gardenista).
🌱 Bạn có biết?
Thép Corten tự tạo một lớp gỉ màu nâu đỏ ổn định trên bề mặt, lớp gỉ này lại bảo vệ phần thép bên trong — nên rất bền khi làm luống trồng cây, bồn hoa ngoài trời.
Một "ngôi làng" của những căn nhà gỗ
Các công trình do Smerin Architects phối hợp với Gazerwitz thiết kế: những căn nhà gỗ nhỏ (pavilion) dùng để lưu giữ hạt giống, ươm cây, nấu ăn và dạy học, nối với nhau bằng các lối đi; trên nóc căn bếp là một vườn rau trên mái, ngoài trời có cả một giảng đường bậc cỏ. Vật liệu đều chọn lọc kỹ — từ lối lát gạch gỗ cạnh bếp đến bức tường gạch block xếp làm chỗ trưng bày cây ăn được quý hiếm và làm nơi trú cho sinh vật nhỏ — tạo nên phong cách mà người ta gọi là "công nghiệp mộc mạc".

Khách dạo vườn rau trên mái căn bếp.Ảnh: OmVed Gardens (qua Gardenista).

Giảng đường ngoài trời với các bậc cỏ viền thép Corten — nơi biểu diễn và gặp gỡ.Ảnh: OmVed Gardens (qua Gardenista).
Căn bếp không bỏ phí thứ gì
Trái tim của OmVed là căn bếp sáng tạo do Josephine Marchandise và Georgia Dowling điều hành, với thông điệp ăn uống thiên về thực vật, tốt cho sức khoẻ và cho môi trường. Món ăn ở đây phối hợp bất ngờ: cà chua với dâu tây, bí ngòi với lá sen cạn (nasturtium). Phần thừa như cuống dâu, lõi cà chua được làm thành kẹo trái cây dẻo, siro giấm (shrub) cho đồ uống và nước sốt.

Josephine Marchandise — một trong hai người điều hành căn bếp sáng tạo.Ảnh: OmVed Gardens (qua Gardenista).

Cà chua trộn dâu tây, bí ngòi nướng với lá sen cạn.Ảnh: Elsa Pearl / OmVed Gardens (qua Gardenista).
Cuối mùa là các buổi nói chuyện, trình diễn và thực hành muối chua, lên men — từ kim chi, kombucha, kefir đến dưa cải muối. Một phần vụ thu hoạch được trữ trong một "tủ lạnh ngầm": thực chất là hầm đất kiểu cũ, lót gỗ dán, giữ mát nhờ nằm dưới mặt đất chứ không cần điện.

Hái rau trên vườn mái của căn bếp.Ảnh: Elsa Pearl / OmVed Gardens (qua Gardenista).
Hạt giống được gửi đi khắp nơi
OmVed điều hành một mạng lưới lưu giữ hạt giống: người tham gia được gửi hạt miễn phí để trồng, theo dõi và để dành giống — như cà chua cam, cà chua đen, dưa leo trắng, mùi tây "khổng lồ", cà tím sọc. Theo London Gardens Trust, mạng lưới này được khởi xướng từ năm 2020.

Chăm vườn rau trên mái giữa khung cảnh cây xanh Highgate.Ảnh: OmVed Gardens (qua Gardenista).
Đến OmVed bằng cách nào
Khu vườn rộng khoảng 2 mẫu Anh (hơn 0,8 ha theo Gardenista; London Gardens Trust ghi 1,21 ha cho cả khu đất), ngày đông có thể đón tới khoảng 400 khách với nhiều sự kiện diễn ra song song. Muốn vào vườn cần mua vé một khoá học hoặc bữa tối, hoặc ghé triển lãm nghệ thuật miễn phí vào mùa hè. OmVed vận hành theo mô hình doanh nghiệp vì cộng đồng (Community Interest Company). Địa chỉ: 1 Townsend Yard, Highgate, London N6 5JF — đi xe buýt khá tiện, trong vườn không có chỗ đỗ ô tô. Nên xem lịch sự kiện trên trang chính thức của vườn trước khi đến.

Một buổi sự kiện ở sân trước pavilion gỗ.Ảnh: Elsa Pearl / OmVed Gardens (qua Gardenista).
Điều Cobala thấy đáng học
Không cần hai mẫu đất mới sống "xanh" được. Một chậu lá sen cạn vừa làm cảnh vừa ăn được, vài luống rau trên ban công, hũ dưa muối từ phần rau thừa, vài gói hạt tự để dành cho mùa sau — đều là cách nhỏ để mang tinh thần OmVed về nhà. Và một khu đất từng phủ bê tông vẫn hồi sinh được, nếu ta kiên nhẫn trồng đúng cây và để thiên nhiên làm phần việc của nó.

Bể tắm chim của nghệ sĩ Sarah Walton giữa khu vườn hoa cỏ.Ảnh: Will Hearle / OmVed Gardens (qua Gardenista).
Nguồn tham khảo: bài "Garden Visit: OmVed" trên Gardenista; London Gardens Trust. Ảnh thuộc bản quyền OmVed Gardens và các nhiếp ảnh gia được ghi tên.