Bách khoa Cây cảnh

Phong thuỷ cây cảnh: ngũ hành, can chi, hướng nhà

Tra cây hợp tuổi theo năm sinh, hiểu ngũ hành, thiên can – địa chi, mệnh nạp âm, cung phi và cách đặt cây theo hướng, theo phòng. Nội dung theo quan niệm dân gian phổ biến ở Việt Nam.

1. Ngũ hành — nền tảng của mọi cách chọn

Phong thuỷ phương Đông chia vạn vật thành 5 hành: Kim (kim loại), Thuỷ (nước), Mộc (cây), Hoả (lửa), Thổ (đất). Các hành nuôi nhau (tương sinh) hoặc chế ngự nhau (tương khắc). Chọn cây theo mệnh thực chất là chọn màu lá, màu hoa, dáng lá, màu chậu thuộc hành hợp với mình.

Nguyên tắc chọn: ưu tiên cây cùng hành với mệnh (bản mệnh) hoặc hành sinh ra mệnh (tương sinh); tránh cây, chậu mang màu của hành khắc mệnh. Ví dụ mệnh Mộc: cây xanh lá, chậu đen hoặc xanh dương (Thuỷ sinh Mộc); hạn chế chậu trắng, ánh kim (Kim khắc Mộc).

2. Cây gợi ý cho từng mệnh

Mệnh	Màu cây, chậu hợp	Nên hạn chế	Một số cây hợp
Kim	trắng, xám, ánh bạc; vàng, nâu đất (Thổ sinh Kim)	đỏ, hồng, cam, tím (Hoả khắc Kim)	Kim tiền, Lưỡi hổ, Lan ý, Ngọc ngân, Kim ngân, Lan hồ điệp
Thuỷ	đen, xanh dương; trắng, xám, ánh bạc (Kim sinh Thuỷ)	vàng, nâu đất (Thổ khắc Thuỷ)	Lưỡi hổ, Lan ý, Ngọc ngân, Kim ngân, Lan hồ điệp, Trầu bà bạc
Mộc	xanh lá; đen, xanh dương (Thuỷ sinh Mộc)	trắng, xám, ánh bạc (Kim khắc Mộc)	Kim tiền, Trầu bà, Lưỡi hổ, Phát tài, Kim ngân, Bàng Singapore
Hoả	đỏ, hồng, cam, tím; xanh lá (Mộc sinh Hoả)	đen, xanh dương (Thuỷ khắc Hoả)	Kim tiền, Trầu bà, Phát tài, Bàng Singapore, Trầu bà lá xẻ, Phú quý
Thổ	vàng, nâu đất; đỏ, hồng, cam, tím (Hoả sinh Thổ)	xanh lá (Mộc khắc Thổ)	Phú quý, Hồng môn, Sanh, Mai vàng, Đào, Quất cảnh

3. Thiên can — 10 can

Năm sinh âm lịch ghép từ một thiên can và một địa chi (ví dụ Giáp Tý, Canh Ngọ) — 10 can × 12 chi xoay vòng thành 60 năm (lục thập hoa giáp). Chữ số cuối của năm dương lịch cho biết can:

Lưu ý: hành của can khác với mệnh (nạp âm). Khi nói “mệnh Kim, mệnh Thổ…” là nói theo nạp âm ở mục 5.

4. Địa chi — 12 con giáp

Mỗi con giáp có hành riêng, nhóm tam hợp (hợp nhau) và tứ hành xung (khắc nhau). Cùng một con giáp nhưng mỗi năm sinh có mệnh khác nhau — xem cột năm sinh.

Chọn cây theo tuổi: lấy mệnh năm sinh (cột cuối) để chọn cây ở mục 2. Muốn “hợp tuổi” thêm, có thể chọn cây mang hành của chi trong nhóm tam hợp. Ví dụ tuổi Ngọ (tam hợp Dần – Ngọ – Tuất, đều liên quan Mộc – Hoả – Thổ) hợp cây lá xanh, hoa đỏ.

5. Mệnh nạp âm — 30 mệnh theo năm sinh

Mỗi cặp hai năm liền nhau có chung một mệnh. Năm tính theo âm lịch: sinh trước Tết thì lấy năm trước (ví dụ sinh 20/1/1990 là tuổi Kỷ Tỵ 1989).

6. Hướng nhà, hướng đặt cây

Phương vị theo bát quái: mỗi hướng thuộc một hành. Đặt cây mang hành của hướng hoặc hành sinh ra nó thì “vượng”.

Hướng	Quẻ – Hành	Nên đặt	Ví dụ cây
Bắc	Khảm – Thuỷ	Cây thuỷ canh, lá rủ mềm, chậu thuỷ tinh, xanh đậm hoặc trắng (Kim sinh Thuỷ)	Trầu bà thuỷ canh, lan ý, ngọc ngân, kim ngân
Đông, Đông Nam	Chấn, Tốn – Mộc	Cây xanh lớn, thân gỗ, tán tươi — hướng hợp cây nhất. Đông Nam được xem là góc tài lộc	Kim tiền, phát tài, bàng Singapore, cau, trầu bà
Nam	Ly – Hoả	Cây lá đỏ, hoa đỏ, tím; cây xanh cũng tốt (Mộc sinh Hoả)	Hồng môn, phú quý, cô tòng, trạng nguyên
Tây Nam, Đông Bắc	Khôn, Cấn – Thổ	Sen đá, xương rồng nhỏ, cây lá vàng, chậu gốm đất nung	Sen đá, ngọc bích, sống đời, sứ
Tây, Tây Bắc	Đoài, Càn – Kim	Cây lá tròn, hoa trắng, chậu trắng, kim loại. Hướng Tây nắng chiều gắt — chọn cây chịu nắng	Ngọc bích, kim ngân, lan ý, bạch mã hoàng tử

Cung phi bát trạch — hướng tốt theo năm sinh và giới tính

Người thuộc Đông tứ mệnh (cung Khảm, Ly, Chấn, Tốn) hợp 4 hướng Bắc, Nam, Đông, Đông Nam; Tây tứ mệnh (cung Càn, Khôn, Cấn, Đoài) hợp Tây, Tây Bắc, Tây Nam, Đông Bắc. Dùng công cụ ở đầu trang để biết cung của bạn.

Cách tính cung phi (năm âm lịch): cộng 2 số cuối của năm đến khi còn 1 chữ số (S). Nam sinh trước 2000: 10 − S; nữ: 5 + S. Từ 2000: nam 9 − S; nữ 6 + S. Rút gọn còn 1 chữ số; ra 5 thì nam là Khôn (2), nữ là Cấn (8). 1 Khảm · 2 Khôn · 3 Chấn · 4 Tốn · 6 Càn · 7 Đoài · 8 Cấn · 9 Ly.

7. Đặt cây ở từng vị trí trong nhà

• Cửa chính: một cặp cây cao vừa, tán gọn, lá xanh tươi hai bên cửa (kim tiền, phát tài, cau) — “đón khí”. Không để cây gai, cây héo, không để tán che lối ra vào.
• Phòng khách: cây lớn ở góc, ưu tiên góc Đông Nam (tài lộc) hoặc hướng tốt của gia chủ; lá tròn, xanh bóng tượng trưng tiền tài.
• Bàn làm việc: theo “tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ” — cây hoặc vật cao đặt bên trái (khi ngồi nhìn ra), bên phải để thấp, gọn. Cây nhỏ lá tròn, thuỷ canh: kim ngân, ngọc ngân, trầu bà, sen đá.
• Phòng ngủ: ít cây, cây nhỏ, không gai, không mùi nồng; tránh đặt sát đầu giường. Lưỡi hổ, lan ý, trầu bà là lựa chọn quen thuộc.
• Bếp: bếp thuộc Hoả — tránh đặt chậu thuỷ canh, bể nước sát bếp nấu (Thuỷ khắc Hoả); rau thơm, cây nhỏ đặt cạnh cửa sổ.
• Nhà vệ sinh: cây ưa ẩm, chịu bóng (trầu bà, lan ý, dương xỉ) — dân gian cho là “hút uế khí”, thực tế giúp không gian dễ chịu hơn.
• Ban công, sân: cây gai (xương rồng, hoa giấy) dân gian dùng để “trấn” phía ngoài; mai, đào, quất dịp Tết.

8. Những điều kiêng kỵ thường gặp

• Cây khô héo, hoa giả bám bụi trong nhà — quan niệm “khí suy”; thay hoặc cứu ngay.
• Cây gai, lá nhọn chĩa vào giường ngủ, bàn làm việc, cửa chính.
• Cây quá to, tán rậm che kín cửa sổ, cửa chính — nhà tối, bí (cả phong thuỷ và sức khoẻ đều không tốt).
• Dây leo phủ kín tường nhà — dân gian kiêng; thực tế làm tường ẩm, nhiều côn trùng.
• Trúc phát lộc, cây tặng: tránh số 4 (đồng âm “tử”).
• Cây có nhựa độc (vạn niên thanh, xương rồng bát tiên, trúc đào…) để xa tầm tay trẻ nhỏ, thú cưng — đây là lý do khoa học, nên ưu tiên hơn mọi quan niệm.

Phong thuỷ là quan niệm văn hoá dân gian, không phải khoa học — các trường phái và tài liệu có thể khác nhau. Một cây hợp mệnh nhưng đặt thiếu sáng sẽ héo; hãy chọn cây hợp chỗ đặt trước, rồi mới chọn theo mệnh.