← Quay về Cobala GardenSổ tay học cây

Bách khoa Cây cảnh

Tra cứu nhanh cách nhận biết, trồng, chăm sóc và chữa bệnh cho hơn 900 loại cây cảnh phổ biến ở Việt Nam và thế giới.

🛒 Mua cây & phụ kiện tại Cobala Garden →
🌿 Cây trong nhà🌸 Lan · Mai · Đào🌵 Sen đá · Xương rồng🍊 Cây ăn quả kiểng🐟 Thuỷ sinh

Vật liệu giá thể

Trộn theo nhóm cây (công thức ở chương “Đất, giá thể và chậu” trong Kiến thức nền). Càng chịu hạn càng nhiều vật liệu khoáng thoát nước; càng ưa ẩm càng nhiều xơ dừa, dớn.

Đất sạch / đất trồng cây bao
Ảnh: Unknown authorUnknown author · Public domain

Đất sạch / đất trồng cây bao

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Nền dinh dưỡng, giữ ẩm.
Lưu ý
Đất đã xử lý, có thêm mùn; tránh đất thịt vườn nặng dễ nén chặt trong chậu.
Dùng cho
Mọi cây (pha thêm vật liệu thoáng).
Xơ dừa / mụn dừa
Ảnh: Lawrence756 · CC BY-SA 4.0

Xơ dừa / mụn dừa

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Giữ ẩm, tơi, nhẹ.
Lưu ý
PHẢI xả chát (ngâm xả nước nhiều lần 1–2 ngày hoặc ngâm vôi) — chát làm cháy rễ. Mụn dừa mịn giữ nước nhiều, xơ dừa sợi thoáng hơn.
Dùng cho
Cây ưa ẩm, họ Ráy, ươm cây.
Vỏ thông / vỏ dừa cục
Ảnh: Luksongm MWLLOPPEE · CC0

Vỏ thông / vỏ dừa cục

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Tạo khe hở lớn, thoáng khí, lâu mục.
Lưu ý
Ngâm nước trước khi dùng (vỏ thông khô kỵ nước).
Dùng cho
Lan, họ Ráy, Hoya, dứa cảnh.
Perlite (đá trân châu)
Ảnh: James St. John · CC BY 2.0

Perlite (đá trân châu)

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Nhẹ, trắng, xốp, thoát nước, không mục.
Lưu ý
Nổi lên mặt khi tưới; bụi mịn — làm ẩm trước khi trộn.
Dùng cho
Mọi giá thể cần thoáng.
Vermiculite
Ảnh: KENPEI · CC BY-SA 3.0

Vermiculite

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Giữ ẩm và dinh dưỡng tốt, xốp.
Lưu ý
Giữ nước nhiều — không dùng cho sen đá.
Dùng cho
Ươm hạt, giâm cành.
Đá bọt (pumice)
Ảnh: James St. John · CC BY 2.0

Đá bọt (pumice)

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Xốp, nặng hơn perlite (không nổi), thoát nước, giữ chút ẩm trong lỗ.
Lưu ý
Sàng bỏ bụi mịn.
Dùng cho
Sen đá, xương rồng, bonsai.
Akadama
Ảnh: Globalist1789 at English Wikipedia · Public domain

Akadama

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Đất sét nung Nhật dạng hạt, giữ ẩm vừa, đổi màu khi khô.
Lưu ý
Đắt; vỡ vụn sau 2–3 năm.
Dùng cho
Bonsai, sen đá, xương rồng sưu tầm.
Đá nham thạch (lava rock)
Ảnh: James St. John · CC BY 2.0

Đá nham thạch (lava rock)

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Rất thoáng, nặng, giữ chân cây vững.
Lưu ý
Sắc cạnh.
Dùng cho
Sen đá, xương rồng, phủ mặt chậu.
Viên đất nung LECA
Ảnh: Lucis · CC BY-SA 3.0

Viên đất nung LECA

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Viên tròn xốp, thoát nước, tái sử dụng.
Lưu ý
Không có dinh dưỡng.
Dùng cho
Thuỷ canh, lót đáy terrarium, bán thuỷ canh.
Trấu hun
Ảnh: treesftf · CC BY 2.0

Trấu hun

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Nhẹ, thoáng, hơi kiềm, có kali.
Lưu ý
Chỉ dùng trấu đã hun (trấu sống sinh nhiệt, nấm).
Dùng cho
Sen đá, rau, cây hoa.
Cát thô / sỏi nhỏ
Ảnh: a22375 · CC BY-SA 4.0

Cát thô / sỏi nhỏ

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Thoát nước, nặng, rẻ.
Lưu ý
Cát mịn (cát xây) làm bí đất — dùng cát hạt thô đã rửa.
Dùng cho
Xương rồng, cây chịu hạn.
Rêu dớn (sphagnum)
Ảnh: (c) Kristof Zyskowski, some rights reserved (CC BY · CC BY 4.0

Rêu dớn (sphagnum)

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Giữ ẩm rất cao, hơi chua, kháng nấm nhẹ.
Lưu ý
Mục sau 1–2 năm thì bí, phải thay.
Dùng cho
Lan hồ điệp, cây ăn thịt, nắp ấm, ươm cây.
Than củi / than hoạt tính
Ảnh: Annkiiru · CC BY-SA 4.0

Than củi / than hoạt tính

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Hút mùi, chống chua, hạn chế nấm.
Lưu ý
Không có dinh dưỡng.
Dùng cho
Lan, terrarium, giá thể Ráy.
Phân trùn quế
Ảnh: Red58bill · CC BY 3.0

Phân trùn quế

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Phân hữu cơ nhẹ, an toàn, cải tạo giá thể.
Lưu ý
Trộn 10–20%, nhiều quá bí và hút ruồi.
Dùng cho
Mọi cây.
Phân bò/ gà hoai mục
Ảnh: Red58bill · CC BY 3.0

Phân bò/ gà hoai mục

Giữ ẩmThoát nướcDinh dưỡng
Tác dụng
Dinh dưỡng mạnh.
Lưu ý
PHẢI ủ hoai kỹ — phân tươi gây nóng rễ, mùi, nấm.
Dùng cho
Cây ngoài trời, cây ăn quả, hoa hồng, mai.

Công thức phối trộn

Tỉ lệ theo thể tích (ví dụ 4 phần đất = 4 ca đất). Theo chương “Đất, giá thể và chậu” trong Kiến thức nền. Lan phụ sinh: vỏ thông là chính, thêm ít dớn và than củi, không dùng đất.

Họ Ráy (trầu bà, Monstera, Philodendron…)
4321
Đất — 4 phầnVỏ thông / xơ dừa — 3 phầnPerlite — 2 phầnPhân trùn — 1 phần
Cây nội thất thông thường (Ficus, phát tài…)
532
Đất — 5 phầnXơ dừa — 3 phầnPerlite — 2 phần
Cây ưa ẩm (dương xỉ, Calathea)
4411
Đất — 4 phầnXơ dừa — 4 phầnPerlite — 1 phầnPhân trùn — 1 phần
Sen đá, xương rồng
352
Đất — 3 phầnĐá bọt / sỏi nhẹ / perlite — 5 phầnTrấu hun — 2 phần

Các loại chậu

Chậu nào cũng cần lỗ thoát nước. Chậu không lỗ chỉ nên làm bao chậu bên ngoài một chậu nhựa có lỗ.

chậu đẹp(không lỗ)chậu nhựacó lỗnước thừa — đổ đi
Bao chậu: trồng trong chậu nhựa có lỗ, đặt vào chậu đẹp; đổ nước đọng ở đáy sau mỗi lần tưới.
Giá thể đồng nhấtvùng sũng nước mỏng, sát đáy Lót sỏi đáynước đọng dâng lên trên lớp sỏi → rễ úng
Lót sỏi đáy chậu không giúp thoát nước: nước chỉ chảy xuống sỏi khi lớp đất trên đã sũng, nên vùng úng nằm cao hơn, gần rễ hơn.
Vừa: bầu rễ + 2–5cm Quá to: đất ướt lâu → thối rễ
Thay chậu chỉ lên một cỡ: rộng hơn bầu rễ 2–5cm (cây nhỏ), 5–10cm (cây lớn).
Chậu nhựa (nhà vườn)
Ảnh: wallygrom · CC BY-SA 2.0

Chậu nhựa (nhà vườn)

Ưu điểm
Rẻ, nhẹ, giữ ẩm lâu, dễ rút cây.
Nhược điểm
Kém thẩm mỹ, nắng làm giòn.
Hợp với
Trồng trong, đặt vào chậu đẹp bên ngoài (bao chậu); cây ưa ẩm.
Chậu đất nung (terracotta)
Ảnh: hortulus · CC BY 2.0

Chậu đất nung (terracotta)

Ưu điểm
Thở được, đất khô nhanh, mát rễ.
Nhược điểm
Hút nước nhanh, đóng cặn muối trắng; dễ vỡ.
Hợp với
Sen đá, xương rồng, hương thảo, người hay tưới nhiều.
Chậu sứ men / gốm
Ảnh: Mintons · CC0

Chậu sứ men / gốm

Ưu điểm
Đẹp, bền, nặng chống đổ, giữ ẩm.
Nhược điểm
Nhiều chậu không có lỗ đáy; nặng.
Hợp với
Cây nội thất — PHẢI có lỗ hoặc dùng làm bao chậu.
Chậu xi măng / đá mài
Ảnh: PinkMoose · CC BY 2.0

Chậu xi măng / đá mài

Ưu điểm
Bền, chắc, hiện đại, nặng chống đổ cây cao.
Nhược điểm
Rất nặng; xi măng mới có thể kiềm — ngâm nước vài ngày trước khi trồng.
Hợp với
Cây sàn lớn, sân vườn.
Chậu composite / nhựa giả đá
Ảnh: Crinklecrankle.com · CC BY 2.0

Chậu composite / nhựa giả đá

Ưu điểm
Nhẹ, đẹp giả xi măng/đá, bền ngoài trời.
Nhược điểm
Đắt hơn nhựa thường.
Hợp với
Cây lớn ban công, sảnh.
Chậu gỗ
Ảnh: GT1976 · CC BY-SA 4.0

Chậu gỗ

Ưu điểm
Ấm áp, tự nhiên.
Nhược điểm
Mục theo thời gian — lót nilon/sơn chống thấm bên trong.
Hợp với
Ban công, sân vườn, bonsai.
Hình minh hoạ

Giỏ mây, cói, lục bình

Ưu điểm
Đẹp, nhẹ, phong cách tự nhiên.
Nhược điểm
Không chứa nước — chỉ làm bao chậu bên ngoài chậu nhựa.
Hợp với
Cây nội thất phong cách Bắc Âu, boho.
Chậu treo
Ảnh: JarroNevsbaru · CC0

Chậu treo

Ưu điểm
Tiết kiệm diện tích, hợp cây rủ.
Nhược điểm
Khô nhanh (cao, gió); tưới nhỏ giọt xuống dưới.
Hợp với
Trầu bà, dương xỉ, dạ yến thảo, chuỗi ngọc, Hoya.
Hình minh hoạ

Chậu lưới / chậu nhựa lỗ (lan)

Ưu điểm
Thoáng khí tối đa cho rễ phụ sinh.
Nhược điểm
Khô rất nhanh.
Hợp với
Lan, nắp ấm, dứa cảnh.
Chậu trong suốt (lan)
Ảnh: Javier Mediavilla Ezquibela · CC BY 2.5

Chậu trong suốt (lan)

Ưu điểm
Nhìn được rễ để biết lúc tưới; rễ lan quang hợp.
Nhược điểm
Rêu tảo mọc.
Hợp với
Lan hồ điệp.
Chậu tự tưới (có ngăn nước)
Ảnh: endolith · CC BY-SA 2.0

Chậu tự tưới (có ngăn nước)

Ưu điểm
Giữ nước 1–3 tuần cho người bận.
Nhược điểm
Không hợp cây chịu hạn, sen đá — dễ úng.
Hợp với
Cây ưa ẩm: lan ý, dương xỉ, Calathea, trầu bà.
Chậu bonsai (men, nông)
Ảnh: Ragesoss · CC BY-SA 3.0

Chậu bonsai (men, nông)

Ưu điểm
Tôn dáng cây thế.
Nhược điểm
Nông nên khô nhanh — tưới thường xuyên.
Hợp với
Bonsai, cây thế.
Bình thuỷ tinh / terrarium
Ảnh: The Urban Botanist Images · CC BY 2.0

Bình thuỷ tinh / terrarium

Ưu điểm
Trưng bày đẹp, giữ ẩm.
Nhược điểm
Không lỗ thoát — cần lớp sỏi đáy, tưới rất ít.
Hợp với
Tiểu cảnh, thuỷ canh.