← Quay về Cobala GardenSổ tay học cây

Bách khoa Cây cảnh

Tra cứu nhanh cách nhận biết, trồng, chăm sóc và chữa bệnh cho hơn 900 loại cây cảnh phổ biến ở Việt Nam và thế giới.

🛒 Mua cây & phụ kiện tại Cobala Garden →
🌿 Cây trong nhà🌸 Lan · Mai · Đào🌵 Sen đá · Xương rồng🍊 Cây ăn quả kiểng🐟 Thuỷ sinh

Chiết cành

Khi nào: Đầu mùa mưa (tháng 4–7 miền Nam; tháng 3–5 & 8–9 miền Bắc) — ẩm, ấm, cây đang sung sức.

Các bước chiết cành: khoanh vỏ → bó bầu → rễ phủ bầu.
Các bước chiết cành: khoanh vỏ → bó bầu → rễ phủ bầu.Ảnh: Mihailo Grbic · CC BY-SA 3.0 rs
Bầu chiết bọc nilon trên cành.
Bầu chiết bọc nilon trên cành.Ảnh: Fredericknoronha · CC BY-SA 4.0
  1. Chọn cành bánh tẻ (đã hoá gỗ nâu nhưng chưa già), đường kính 1–2cm, khoẻ, nhiều lá, nhận nắng.
  2. Cách ngọn 30–50cm, khoanh hai vòng vỏ cách nhau 1.5–2 lần đường kính cành (khoảng 2–4cm).
  3. Bóc sạch khoanh vỏ, cạo nhẹ lớp nhớt (tượng tầng) xanh trên lõi gỗ để vỏ không liền lại.
  4. Để vết khoanh khô thoáng 1–2 ngày (tuỳ chọn) rồi bôi thuốc kích rễ lên mép vỏ phía TRÊN.
  5. Đặt túi nilon quanh cành, nhồi bầu xơ dừa/đất ẩm (bóp không chảy nước) bao kín vết khoanh, buộc chặt hai đầu thành bầu tròn.
  6. Bọc giấy bạc/túi đen bên ngoài để tối, giữ ẩm (rễ thích tối). Kiểm tra độ ẩm mỗi tuần, khô thì bơm nước vào bầu bằng xi lanh.
  7. Sau 4–10 tuần (Ficus 3–5 tuần, mai 8–10 tuần) khi thấy rễ trắng chuyển vàng nâu phủ kín bầu, cắt cành dưới bầu.
  8. Tháo nilon, trồng nguyên bầu vào chậu, cắt bớt 1/3–1/2 lá, buộc cọc, để nơi râm mát 2–3 tuần rồi mới đưa ra nắng.
Lỗi hay gặp
  • Không cạo tượng tầng → vỏ liền lại, không ra rễ.
  • Bầu quá ướt → thối; bầu khô → rễ chết.
  • Cắt sớm khi rễ còn non trắng ít.
  • Đưa cây chiết ra nắng ngay.

Giâm cành

Khi nào: Mùa ấm ẩm. Cây nội thất trong nhà giâm được quanh năm.

Cành giâm ra rễ.
Cành giâm ra rễ.Ảnh: EdytaT · CC BY-SA 4.0
Cành giâm có rễ, chuẩn bị trồng.
Cành giâm có rễ, chuẩn bị trồng.Ảnh: Famartin · CC BY-SA 4.0
  1. Cắt đoạn 10–15cm khoẻ, có ít nhất 2–3 đốt (cây họ Ráy: phải có đốt + rễ khí sinh). Cắt vát ngay dưới đốt.
  2. Ngắt bớt lá phía dưới, giữ 1–3 lá trên; lá to cắt bớt một nửa để giảm thoát nước.
  3. Cây mọng nhựa (sen đá, xương rồng, Euphorbia, sứ): để vết cắt khô se 1–7 ngày trước khi cắm.
  4. Chấm thuốc kích rễ vào vết cắt (với cây khó ra rễ: hoa hồng, Ficus, mai).
  5. Cắm vào nước (chỉ ngập đốt) hoặc giá thể ẩm sâu 3–5cm; nén chặt gốc.
  6. Để nơi sáng tán xạ, ấm, tránh nắng trực tiếp; trùm túi nilon tạo ẩm cho cành lá mỏng.
  7. Rễ ra sau 1–6 tuần. Cành giâm nước: khi rễ dài 3–5cm thì chuyển sang đất, giữ ẩm hơn bình thường 1–2 tuần đầu.
Lỗi hay gặp
  • Đoạn cắt không có đốt (chỉ có lá + cuống) — họ Ráy sẽ ra rễ nhưng không bao giờ mọc mầm.
  • Cắm sen đá vào đất ướt ngay khi cắt.
  • Đặt nơi nắng gắt.

Giâm lá

Khi nào: Mùa ấm.

Giâm sen đá: để khô vết cắt rồi đặt lên giá thể khô.
Giâm sen đá: để khô vết cắt rồi đặt lên giá thể khô.Ảnh: el cajon yacht club · CC BY 2.0
  1. Sen đá: vặn nhẹ lá sang hai bên để lấy NGUYÊN cả gốc lá (lá rách gốc sẽ không ra cây).
  2. Đặt lá nằm trên mặt giá thể khô, nơi sáng tán xạ, không tưới cho đến khi ra rễ hồng (1–3 tuần), rồi phun ẩm nhẹ.
  3. Peperomia/lưỡi hổ: cắt lá (lưỡi hổ cắt khúc 5–8cm, nhớ đánh dấu đầu trên/dưới), cắm 1–2cm xuống giá thể ẩm.
  4. Begonia rex: rạch vài gân lớn mặt dưới lá, đặt lá áp mặt đất ẩm, chặn sỏi giữ sát — cây con mọc ở vết rạch.
  5. Kim tiền: cắm cuống lá chét xuống đất ẩm — sau 2–3 tháng mới ra củ nhỏ, đừng sốt ruột.
  6. Khi cây con có 3–4 lá, lá mẹ teo dần — tách trồng riêng.
Lỗi hay gặp
  • Tưới lá sen đá khi chưa có rễ → thối.
  • Lưỡi hổ cắm ngược đầu.
  • Cây lá đốm giâm lá thường mất đốm (lưỡi hổ viền vàng).

Tách bụi, tách cây con

Khi nào: Lúc thay chậu, đầu mùa sinh trưởng.

  1. Tưới ẩm trước 1 ngày để bầu rễ mềm.
  2. Dốc ngược chậu, đỡ gốc, rút cả bầu ra; gỡ bớt đất cũ.
  3. Tìm chỗ bụi tự chia (khe giữa các cụm); dùng tay hoặc dao tách sao cho mỗi phần có cả rễ + 2–3 chồi/lá.
  4. Cắt rễ hỏng, rễ quá dài; bôi vôi/bột quế vết cắt thân rễ to.
  5. Trồng từng phần vào chậu vừa cỡ, giữ nguyên độ sâu cũ, tưới đẫm, để nơi râm 1–2 tuần.
Lỗi hay gặp
  • Tách quá nhỏ (1 chồi) — cây phục hồi rất chậm.
  • Trồng vào chậu quá to.

Ghép (xương rồng, mai, hoa giấy)

Khi nào: Mùa ấm, cây đang sinh trưởng mạnh.

Xương rồng màu (Gymnocalycium) ghép trên gốc xanh.
Xương rồng màu (Gymnocalycium) ghép trên gốc xanh.Ảnh: arewethereyet? · CC BY 2.0
  1. Ghép áp xương rồng: cắt ngang gốc ghép (thanh long) và cành ghép, mặt cắt phẳng; vát nhẹ mép.
  2. Đặt cành ghép lên gốc sao cho VÒNG MẠCH (vòng tròn nhỏ ở giữa mặt cắt) của hai bên trùng nhau ít nhất một phần.
  3. Ép chặt bằng dây chun bắt chéo qua đáy chậu; để nơi râm, khô ráo 1–2 tuần, không để nước dính vết ghép.
  4. Ghép mắt/ghép nêm cây thân gỗ: tách vỏ gốc ghép hình chữ T hoặc chẻ nêm, đặt mắt/cành ghép áp sát tượng tầng, quấn băng kín, sau 2–4 tuần mắt xanh là sống, cắt ngọn gốc ghép phía trên để dồn nhựa.
Lỗi hay gặp
  • Lệch vòng mạch → không liền.
  • Dụng cụ bẩn → thối.
  • Để vết ghép dính nước mưa.

Thay chậu (sang chậu)

Khi nào: Khi rễ thòi ra lỗ đáy, rễ cuộn kín bầu, nước tưới chảy tuột không thấm, cây ngừng lớn. Thường 1–2 năm/lần, tốt nhất đầu mùa sinh trưởng. Không thay khi cây đang ra hoa.

Dỡ cây khỏi chậu: kiểm tra, gỡ rễ cuộn.
Dỡ cây khỏi chậu: kiểm tra, gỡ rễ cuộn.Ảnh: Tangopaso · Public domain
Cây trong chậu mới, đặt đúng độ sâu cũ.
Cây trong chậu mới, đặt đúng độ sâu cũ.Ảnh: User:SB_Johnny · CC BY-SA 3.0
  1. Tưới ẩm 1 ngày trước. Lót lưới lỗ đáy chậu mới, cho một lớp giá thể dưới đáy.
  2. Rút cây khỏi chậu cũ (bóp nhẹ chậu nhựa, gõ cạnh chậu).
  3. Gỡ nhẹ rễ cuộn vòng; cắt rễ đen, rễ khô; rễ cuộn quá dày thì rạch dọc bầu vài đường.
  4. Đặt cây sao cho mặt bầu cũ thấp hơn miệng chậu 2–3cm, không trồng sâu hơn cũ (thối gốc).
  5. Đổ giá thể quanh bầu, gõ nhẹ thành chậu cho đất lắp khe — không nén chặt.
  6. Tưới đẫm một lần cho đất lắng; để nơi sáng tán xạ, không bón phân 4 tuần.
Lỗi hay gặp
  • Nhảy chậu quá to “cho cây lớn nhanh” → đất lâu khô → thối rễ.
  • Trồng sâu lấp gốc thân.
  • Dùng đất vườn thịt nặng.

Cắt tỉa & bấm ngọn

Khi nào: Mùa sinh trưởng; cây hoa: ngay sau đợt hoa tàn.

Vết cắt sạch, sát cổ cành giúp mau liền.
Vết cắt sạch, sát cổ cành giúp mau liền.Ảnh: I.Sáček, senior · CC0
Bonsai uốn dây tạo dáng — tháo dây trước khi hằn vỏ.
Bonsai uốn dây tạo dáng — tháo dây trước khi hằn vỏ.Ảnh: Cliff from Arlington, Virginia, USA · CC BY 2.0
  1. Bấm ngọn: ngắt đỉnh ngọn ngay trên một đốt → cây ra 2 nhánh mới từ đốt bên dưới, bụi dày hơn.
  2. Cắt cành vươn dài, trơ lá về sát một đốt khoẻ (cành cắt ra đem giâm).
  3. Cắt lá vàng, lá bệnh sát cuống.
  4. Cây hoa: cắt bông tàn và 1/3 cành vừa ra hoa để kích cành mới (hoa giấy, dâm bụt, hồng, nhài — hoa ra trên cành non).
  5. Bonsai: tỉa tán theo dáng, cắt chồi mọc ngược, chồi gốc; uốn bằng dây nhôm khi cành còn dẻo, tháo dây trước khi hằn vào vỏ.
Lỗi hay gặp
  • Cắt ngọn cau, cọ (chỉ có 1 điểm sinh trưởng — chết thân đó).
  • Cắt quá 1/3 tán một lần.

Trồng thuỷ canh (trồng nước)

Khi nào: Quanh năm.

Cây trồng thuỷ canh / bán thuỷ canh.
Cây trồng thuỷ canh / bán thuỷ canh.Ảnh: Tim Kortekamp · CC BY-SA 4.0
  1. Rửa sạch hết đất bám rễ (với cây chuyển từ đất) hoặc dùng cành giâm ra rễ trong nước.
  2. Đặt cây vào bình, nước ngập 2/3 bộ rễ — không ngập thân.
  3. Thay nước 1–2 tuần/lần, rửa bình khi có rêu.
  4. Pha phân thuỷ canh rất loãng (1/4 liều) mỗi tháng.
  5. Đặt nơi sáng tán xạ; tránh nắng chiếu bình (rêu tảo phát triển).
Lỗi hay gặp
  • Rễ đất chuyển sang nước bị thối một phần — bình thường, cắt bỏ, rễ nước mới sẽ mọc.
  • Không thay nước → hôi, thối rễ.

Làm terrarium (tiểu cảnh bình kính)

Khi nào: Quanh năm.

Terrarium bình kín — hệ sinh thái nhỏ.
Terrarium bình kín — hệ sinh thái nhỏ.Ảnh: The Urban Botanist Images · CC BY 2.0
  1. Lớp 1: sỏi/LECA 2–3cm chứa nước thừa — cần vì bình kính không có lỗ thoát (chậu có lỗ thoát thì KHÔNG lót sỏi đáy).
  2. Lớp 2: than hoạt tính mỏng (chống mùi, nấm).
  3. Lớp 3: lưới hoặc rêu dớn ngăn đất rơi xuống sỏi.
  4. Lớp 4: giá thể mùn tơi 5–8cm, tạo địa hình dốc.
  5. Trồng cây từ to đến nhỏ, đặt đá/lũa, phủ rêu; phun sương rửa thành bình.
  6. Bình kín: tưới rất ít, mở nắp 1–2 giờ/tuần nếu đọng nước nhiều; đặt nơi sáng tán xạ, KHÔNG nắng trực tiếp.
Lỗi hay gặp
  • Trồng sen đá trong bình kín → thối.
  • Đặt bình kính ngoài nắng → nóng như lò.

Chăm cây mới mua về

Khi nào: Ngay khi mang cây về.

Vườn ươm: xem kỹ ngọn, lá, mặt dưới lá, gốc và rễ trước khi chọn.
Vườn ươm: xem kỹ ngọn, lá, mặt dưới lá, gốc và rễ trước khi chọn.Ảnh: Bhaskaranaidu · CC BY-SA 3.0
Cây mới mua để riêng một góc sáng 1–2 tuần, chưa thay chậu, chưa bón phân.
Cây mới mua để riêng một góc sáng 1–2 tuần, chưa thay chậu, chưa bón phân.Ảnh: spinster cardigan · CC BY 2.0
  1. Kiểm tra kỹ nách lá, mặt dưới lá, gốc tìm rệp sáp, nhện đỏ, bọ trĩ.
  2. Cách ly cây 1–2 tuần, đặt xa cây khác.
  3. Để nguyên chậu nhựa nhà vườn 2–4 tuần cho cây quen chỗ mới — đừng thay chậu ngay (sốc kép).
  4. Kiểm tra giá thể: cây vườn ươm hay trồng đất thịt nặng/ dớn ẩm — nếu cây có dấu hiệu úng thì mới thay sớm.
  5. Cây rụng vài lá, rũ nhẹ tuần đầu là bình thường (sốc môi trường).
Lỗi hay gặp
  • Bón phân ngay cho “khoẻ”.
  • Dời chỗ liên tục tìm vị trí.